دوشنبه / ۸ تیر / ۱۴۰۵ Monday / 29 June / 2026
×

به گزارش ویدئوخبر، در میان هیاهوی بازار قدیمی تجریش و در جوار آستان امامزاده صالح(ع)، بنایی تاریخی قرار دارد که بیش از دو قرن است بخشی از حافظه فرهنگی و مذهبی تهران را در خود حفظ کرده است. تکیه بزرگ تجریش که بسیاری آن را قدیمی‌ترین تکیه فعال تهران می‌دانند، هر سال با فرارسیدن ماه […]

تکیه تجریش؛ روایت ۲۳۰ سال تاریخ و مذهب

به گزارش ویدئوخبر، در میان هیاهوی بازار قدیمی تجریش و در جوار آستان امامزاده صالح(ع)، بنایی تاریخی قرار دارد که بیش از دو قرن است بخشی از حافظه فرهنگی و مذهبی تهران را در خود حفظ کرده است. تکیه بزرگ تجریش که بسیاری آن را قدیمی‌ترین تکیه فعال تهران می‌دانند، هر سال با فرارسیدن ماه محرم به یکی از مهم‌ترین کانون‌های آیین‌های سنتی عزاداری در پایتخت تبدیل می‌شود.

این تکیه که قدمت آن به اواخر دوران زندیه و سال‌های آغازین حکومت قاجار بازمی‌گردد، در حدود سال ۱۱۷۶ هجری شمسی توسط اهالی روستای قدیمی تجریش ساخته شد. بنایی که در طول بیش از ۲۳۰ سال، نه‌تنها محل برگزاری مراسم مذهبی بوده، بلکه به بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی شمال تهران تبدیل شده است.

معماری متفاوت یک تکیه تاریخی

تکیه تجریش از نظر معماری نیز ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد. ساختمان دو طبقه آن با پنجره‌هایی که به صحن مرکزی مشرف هستند، فضایی شبیه به آمفی‌تئاترهای سنتی ایرانی ایجاد کرده است. در گذشته و حتی امروز، طبقه دوم محل حضور بانوان و صحن مرکزی محل اجرای تعزیه و مراسم مذهبی بوده است.

یکی از شاخص‌ترین عناصر این مجموعه، سقف شیروانی بزرگ آن است؛ سازه‌ای که پس از سیل ویرانگر تجریش در سال ۱۳۶۶ نیز حفظ و بازسازی شد و امروز به نماد این بنای تاریخی تبدیل شده است.

از بازار روز تا حسینیه محرم

آنچه تکیه تجریش را از بسیاری از مراکز مذهبی دیگر متمایز می‌کند، پیوند عمیق آن با زندگی روزمره مردم محله است. حجره‌هایی که در طول سال محل کسب‌وکار و فروش میوه و محصولات بازار هستند، با آغاز ماه محرم تخلیه شده و به فضایی برای عزاداری تبدیل می‌شوند.

کسبه بازار تجریش نسل به نسل این سنت را حفظ کرده‌اند و بسیاری از آنان معتقدند برکت کسب‌وکارشان با خدمت در این ایام گره خورده است. به همین دلیل، فضای بازار و تکیه در دهه نخست محرم به شکلی کامل رنگ و بوی مذهبی به خود می‌گیرد.

تعزیه؛ میراث زنده تکیه تجریش

تعزیه‌خوانی از مهم‌ترین آیین‌هایی است که در این تکیه همچنان به شیوه سنتی اجرا می‌شود. نسخه‌های تعزیه مورد استفاده در بسیاری موارد بر پایه متون کهن تعزیه ایرانی است و تلاش شده اصالت تاریخی این هنر مذهبی حفظ شود.

در میان تعزیه‌های مختلف، مجلس حضرت عباس(ع) جایگاه ویژه‌ای دارد. روایت سقای دشت کربلا، تشنگی کودکان و ماجرای رسیدن به فرات، هر سال هزاران نفر را به تکیه تجریش می‌کشاند و فضای این بنای تاریخی را سرشار از اندوه و حماسه می‌کند.

آیین نخل‌گردانی؛ سنتی که همچنان زنده است

یکی دیگر از رسوم قدیمی تکیه تجریش، آیین نخل‌گردانی در روز عاشوراست. این مراسم که سابقه‌ای طولانی در محله تجریش دارد، با حضور اهالی محل برگزار می‌شود و نخل عزاداری در میان نوحه‌خوانی و سینه‌زنی در صحن تکیه به حرکت درمی‌آید.

نخل‌گردانی در کنار تعزیه، نوحه‌های قدیمی و حضور نسل‌های مختلف خانواده‌های تجریشی، تکیه را به موزه‌ای زنده از فرهنگ عاشورایی تهران تبدیل کرده است.

ثبت در فهرست آثار ملی

اهمیت تاریخی و فرهنگی تکیه بزرگ تجریش باعث شد این بنا در سال ۱۳۸۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت برسد. کارشناسان میراث فرهنگی این تکیه را یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معماری مذهبی و اجتماعی تهران می‌دانند؛ بنایی که توانسته در میان توسعه شهری و تغییرات گسترده پایتخت، هویت تاریخی خود را حفظ کند.

میراثی فراتر از یک بنای مذهبی

تکیه تجریش تنها یک محل عزاداری نیست؛ این بنا بخشی از حافظه جمعی تهران محسوب می‌شود. جایی که تاریخ، مذهب، هنر تعزیه، معماری سنتی و زندگی اجتماعی مردم در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

امروز نیز با گذشت بیش از دو قرن از ساخت این تکیه، صدای نوحه‌ها و تعزیه‌خوانان همچنان در فضای آن طنین‌انداز می‌شود و تکیه بزرگ تجریش را به یکی از ماندگارترین نمادهای فرهنگ عاشورایی پایتخت تبدیل کرده است.

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.